संस्कार
चूर्णीकरणम्
प्रथमं टोन्यूर् – पुरातनं त्यक्त्वा नूतनं आरभ्यत इति लक्षणम्।
यदा
प्रथमे तृतीये वा वर्षे कुलपरम्परया।
चूडाकरणे वा मुण्डने जन्मकेशाः अपहृताः भवन्ति । अनेकाः कुटुम्बाः नदीयां वा तीर्थस्थले वा केशान् निमज्जयन्ति । शैशवभारः अपहृत्य बालकः लघुतरं भावयित्वा अग्रे गन्तव्यः इति विश्वासः अस्ति । वेणीं मुष्टिं वा शिरसि त्यक्तुं प्रथा अपि बहुषु कुलेषु प्रचलति ।
एतत् नाई-पुरोहितयोः सह भवति । स्वच्छता बालस्य सहमतिः च – यत्किमपि वयः – अद्यतनस्य गृहस्य प्रज्ञा अस्ति। जनसमूहे एतत् बलात् न कुर्वन्तु।
एतत् सामान्यपरिचयम् । क्रमः, सामग्रीः, मुहूर्तं च कुलप्रदेशशाखानुसारं भिद्यते । भवतः पुरोहितं भवतः संस्कारं च अन्तिमं मन्यताम्।